25 Μαΐου 2024
ομογένεια

Η ιστορία της ελληνικής Oμογένειας των ΗΠΑ από τον Μπάμπη Μαρκέτο – «Εθνικός Κήρυκας»

Από τα τέλη του 19ου αιώνα η ελληνική κοινωνία θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα φαινόμενο ομαδικής μετανάστευσης κυρίως προς τον «Νέο Κόσμο» που δεν εντάσσεται πλέον στα συμφραζόμενα των ανθηρών εμπορικών παροικιών του παρελθόντος. Ο ομαδικός και ταξικά προσδιορίσιμος χαρακτήρας της, ο υπερπόντιος προορισμός της και η φθίνουσα επιρροή του κυρίαρχου ιδεολογικά «εθνικού κέντρου» στους μετανάστες συνθέτουν το νέο φαινόμενο. Στις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα ο μεγαλύτερος όγκος της ελληνικής μετανάστευσης συγκεντρώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Την ιστορία της ελληνικής μετανάστευσης στις ΗΠΑ από τις απαρχές της μέχρι το 1977, επιχειρεί να περιγράψει και να αναλύσει η ιστορική αφήγηση του Μπάμπη Μαρκέτου, εκδότη – διευθυντή (1947-1977) του «Εθνικού Κήρυκος» της Νέας Υόρκης, και ενός από τους σημαντικότερους κοινωνικούς και πολιτικούς παράγοντες της Ομογένειας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Με το παρόν βιβλίο, οι Εκδόσεις Παπαζήση –σε συνεργασία με το Κέντρο Ερευνας Νεότερης Ιστορίας [Κ.Ε.Ν.Ι.] του Παντείου Πανεπιστημίου, το οποίο έχει και την επιστημονική επιμέλεια του έργου– εγκαινίασαν τη σειρά «Ιστορία της ελληνικής διασποράς και μετανάστευσης: Τεκμήρια, Μαρτυρίες, Μελέτες», που κάλυψε τον εν πολλοίς αδιερεύνητο χώρο της ελληνικής διασποράς και μετανάστευσης.

Ο Μπάμπης Μαρκέτος με τη σύζυγό του Αθανασία.

Το βιβλίο αυτό προέκυψε από κείμενο 231 δακτυλογραφημένων σελίδων του Μπάμπη Μαρκέτου, το οποίο παρέδωσε στο Κ.Ε.Ν.Ι. η χήρα του συγγραφέα Νάσια Μαρκέτου μαζί με σημαντικό αριθμό άρθρων, επιστολών και φωτογραφιών, μέρος των οποίων εντάχθηκε στην παρούσα έκδοση.

Ο πρώην εκδότης του Εθνικού Κήρυκα Μπάμπης Μαρκέτος με τον φίλο και συ-νεργάτη του Χρίστο Μαλασπίνα.

Τέλος, στο κείμενο –το οποίο εμπλουτίστηκε περαιτέρω με επεξηγηματικά σχόλια των επιμελητών της έκδοσης– διατηρήθηκε η ορθογραφία του συγγραφέα, όχι όμως και η πολυτονική στίξη.

Σας παραθέτουμε αποσπάσματα από τον πρόλογο του βιβλίου και κάποια από τα κυρίως θέματα που αφορούν τον «Εθνικό Κήρυκα» και τον Τύπο της εποχής εκείνης.

Ο κ. Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο κ. Μπ. Μαρκέτος, σε παλαιότερη φωτογραφία.

Προλογικό σημείωμα Αθανασίας Γαζιάρη – Μαρκέτου

Στη διαβρωτική επενέργεια του χρόνου, αυτό που ο άνθρωπος επιχειρεί να αντιτάξει, είναι η μνήμη. Η μνήμη των βιωμάτων, των εμπειριών και της γνώσης. Αυτά μένουν και μεταβιβάζονται. Αυτή ήταν και η προσδοκία του συζύγου μου: να βρει αποδέκτες η ενσταλαγμένη στα κείμενά του γνώση και εμπειρία για θέματα που αφορούν σε μια ζωντανή και δυναμική μερίδα του Απόδημου Ελληνισμού της Αμερικής. Αυτόν τον Ελληνισμό που ο Μπάμπης Μαρκέτος τόσο αγάπησε και υπηρέτησε επί 30 συναπτά χρόνια εκδίδοντας τον «Εθνικό Κήρυκα», ο οποίος αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στις πολυάριθμες κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά και μεταξύ των αποδήμων της Αμερικής και της Ελλάδος. Πνεύμα φιλέρευνο, με έγνοια και φροντίδα, αναζήτησε και κατέγραψε με ευρυμάθεια, ήθος και σεμνότητα τη δική του αλήθεια. Βιώνοντας τις αγωνίες του ως σύζυγος και σύντροφός του και συμπορευόμενη μαζί του στις διόδους αυτής της γραφής, αισθάνομαι πραγματικά υπερήφανη που τα κείμενα αυτά μορφοποιούνται σε μια έκδοση που θα διευκολύνει την περαιτέρω μελέτη, αλλά και την απλή γνωριμία του αναγνώστη με τον Ελληνισμό της Αμερικής. Είμαι επίσης πολύ ευτυχής βλέποντας να εκπληρώνεται από την πλευρά μου η υπόσχεση που του είχα δώσει ότι θα φρόντιζα με κάθε τρόπο την τύχη των γραπτών του. Γι’ αυτό θέλω να ευχαριστήσω, από καρδιάς, τον διευθυντή και τη γραμματέα του Κέντρου Ερευνας Νεότερης Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, καθηγητή Στέφανο Παπαγεωργίου και Δρ. Γιούλα Κουτσοπανάγου, καθώς και τον καλό φίλο και συνεργάτη του συζύγου μου δημοσιογράφο Χρίστο Μαλασπίνα, οι οποίοι συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της παρούσας έκδοσης. Χαλάνδρι Αττικής, Μάρτιος 2006.

Ο Εκδότης του Ε.Κ. Μπάμπης Μαρκέτος με τον πρόεδρο των Προοδευτικών (τότε) Σπύρο Μαρκεζίνη στα γραφεία της εφημερίδας στη Νέα Υόρκη.

Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΩΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΕΚΜΗΡΙΟ

Γιούλα Κουτσοπανάγου – Στέφανος Παπαγεωργίου

«Greek Americans: A Guide to the Greek-American Experience». Ενας βιβλιογραφικός οδηγός που είχε ως στόχο να συμπληρώσει και να ενημερώσει τη μέχρι τότε βιβλιοπαραγωγή ήταν του John G. Zenelis «A Bibliographic Guide on the Greek Americans». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οφείλουμε να κατανοήσουμε την ιστορική αφήγηση του Μπάμπη Μαρκέτου, τη σκέψη και την αντίληψή του για την πορεία της ελληνοαμερικανικής κοινότητας από τις απαρχές της μέχρι και το 1974, το χρονικό διάστημα δηλαδή που καλύπτει η αφήγησή του. Δεν πρόκειται για έναν επαγγελματία ιστορικό –δεν ακολουθεί αυστηρή ακαδημαϊκή δεοντολογία με υποσημειώσεις, βιβλιογραφία, αναφορά στις πηγές– και δεν διεκδικεί ακαδημαϊκές περγαμηνές. Πρόκειται, όμως, για μια σημαντική και χρήσιμη κατάθεση για ιστορικά γεγονότα που στοιχεία τους αντλεί είτε από τη σύγχρονή του βιβλιογραφία ή από το προσωπικό δημοσιογραφικό αρχείο του, ή –όταν πρόκειται για γεγονότα σύγχρονά του– όπως ο ίδιος τα βίωσε ως Ελληνοαμερικανός πολίτης αλλά και ως έγκριτος δημοσιογράφος της Ομογένειας. Το ειδικό βάρος αυτής της ιστορικής μελέτης έγκειται στην ιδιότητά του ως εκδότη-διευθυντή μιας από τις μεγαλύτερες εφημερίδες του ελληνοαμερικανικού Τύπου, του «Εθνικού Κήρυκος» (Νέα Υόρκη, από το 1915) και σήμερα της μοναδικής ημερήσιας ελληνοαμερικανικής εφημερίδας. Ο «Εθνικός Κήρυξ», με μεγάλη πάντοτε κυκλοφορία μεταξύ των ομογενών, απευθύνεται στο σύνολο των μελών της κοινότητας, αποδεικνύοντας τον βαρύνοντα λόγο τόσο της ίδιας της εφημερίδας μέσα στην ελληνοαμερικανική κοινότητα, όσο και του ίδιου του εκδότη της.

Ο Μαρκέτος ταυτίστηκε με τον «Εθνικό Κήρυκα». Μέσα από τη μελέτη του, που σήμερα παρουσιάζουμε, ουσιαστικά, «διαβάζουμε» την ίδια την εφημερίδα, αντιλαμβανόμαστε τις αρχές και τους στόχους της, τις θέσεις και τις στάσεις που αυτή υιοθέτησε απέναντι στα μεγάλα γεγονότα της εποχής όταν στο τιμόνι της βρισκόταν ο Μαρκέτος αρχικά –από το 1944– ως πρώτος βοηθός εκδότη και από τον Μάρτιο 1947 ως ιδιοκτήτης-εκδότης-διευθυντής της εφημερίδας και γενικότερα η εκδοτική της παρουσία συμπληρώνεται από την παρούσα μελέτη του εκδότη της. Η ίδρυση του «Εθνικού Κήρυκα» έρχεται σε χρονική στιγμή που η ελληνική εκδοτική δραστηριότητα στις ΗΠΑ είχε ήδη διανύσει μια περίοδο ωρίμανσης. Σχεδόν αμέσως μετά την εγκατάσταση των πρώτων Ελλήνων μεταναστών παρατηρείται η έκδοση βραχύβιων, κυρίως, εντύπων, με αφετηρία την εφημερίδα «Νέος Κόσμος» (Βοστώνη, 1892) του Κωνσταντίνου Φασουλαρίδη. Το 1894 εκδίδεται στη Νέα Υόρκη η «Ατλαντίς» του Σόλωνα Βλαστού, η πρώτη ελληνική ημερησία εφημερίδα, η οποία θα αντιμετωπίσει, δύο δεκαετίες αργότερα, ως ισχυρότερο ανταγωνιστή της τον επίσης ημερήσιο «Εθνικό Κήρυκα» του Πέτρου Τατάνη.

15 Μαρτίου 1947. Η φωτογραφία ελήφθη αμέσως μετά την παραλαβή του Εθνικού Κήρυκος υπό του κ. Μπ. Μαρκέτου από τον προκάτοχό του, καθηγητή κ. Β. Βλαβιανό. Εξ αριστερών προς τα δεξιά: Ο πρώην εκδότης του Ε.Κ. κ. Πωλ Δήμος, ο καθηγητής κ. Β. Βλαβιανός και οι συνεργάται της εφημερίδος κ.κ. Πέτρος Πετρίδης και Κώστας Κουβαράς. Καθήμενος ο νέος εκδότης κ. Μπ. Μαρκέτος.

Η κρίση του Εθνικού Διχασμού στην Ελλάδα, στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1920, και η νέα εισροή Ελλήνων μεταναστών στις Η.Π.Α. θα οδηγήσουν σε νέα ένταση της εκδοτικής προσπάθειας, η οποία, ωστόσο, θα μειωθεί από παράγοντες που θα επιδιώξουν τον έλεγχο της μεταναστευτικής ροής στη χώρα: η ποσόστωση της μετανάστευσης το 1924 (γνωστή ως Reed-Johnson Act), η οικονομική κρίση του 1930, η πολιτική της αφομοίωσης των μεταναστών στην αμερικανική κοινωνία. Ευνοϊκότερες συνθήκες, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, όπως ψήφιση νέας νομοθεσίας και αύξηση του ελληνικού μεταναστευτικού κινήματος προς τις Η.Π.Α., θα επιτρέψουν την έκδοση νέων περιοδικών εντύπων. Το 1976 ιδρύεται η τρίτη μεγάλη καθημερινή ομογενειακή εφημερίδα, «Πρωινή» (Νέα Υόρκη 1976-2001), της κυπριακής καταγωγής Fannie Petallides (Φανής Πεταλλίδου). Ωστόσο, μετά την οριστική παύση της «Πρωινής», το 2001, ο «Εθνικός Κήρυκας» θα μείνει, πλέον, η μοναδική ημερήσια ελληνοαμερικανική φωνή, προσπαθώντας και εκφράσει και να καλύψει τις αναγνωστικές ανάγκες του συνόλου της ελληνοαμερικανικής κοινότητας. Ο Τύπος, ως πεδίο πληροφόρησης, αντανακλά τις πολιτικές, γενεαλογικές και άλλες διαφορές μεταξύ των μελών μιας κοινότητας.

Στις 19 Οκτωβρίου 1975, υπεγράφη συμφωνία συνεργασίας μεταξύ Καθημερινής και Εθνικού Κήρυκος. Την ημέρα εκείνη η έγκυρη εφημερίδα δημοσίευσε την παρακάτω φωτογραφία με τίτλο «ΜΙΑ ΣΥΝΑΔΕΛΦΙΚΗ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΣΗ» και στη λεζάντα: «Η κ. Ελένη Βλάχου και ο εκδότης του Εθνικού Κήρυκος κ. Μπάμπης Μαρκέτος κατά την υπογραφή των συμβολαίων».

Η εκδοτική συνύπαρξη του «Εθνικού Κήρυκα», για παράδειγμα, με την ιδεολογικά αντίπαλή του, βασιλική (= κωνσταντινική) και συντηρητική ημερήσια εφημερίδα «Ατλαντίς» (1894-1973), και αργότερα με την ανταγωνίστριά του, κεντρώα εφημερίδα «Πρωινή», αντικατοπτρίζουν ή τροφοδοτούν διαφορές απόψεων μεταξύ των μελών της ελληνικής κοινότητας. Η ανάγνωση του ελληνικού Τύπου από τον Ελληνα μετανάστη θα συμβάλει στη διεύρυνση της κοινωνικο-πολιτικής συνείδησής του –ευρισκόμενος σε μια καινοφανή πολιτική και πολιτισμική πραγματικότητα θα δημιουργήσει τη νέα εθνοπολιτισμική του ταυτότητα. Επιπλέον, η ανάγνωση του ελληνόφωνου Τύπου, ιδιαίτερα από τις επόμενες της πρώτης γενιάς μεταναστών, θα εθίσει τον αναγνώστη του στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και κατ’ επέκταση θα συμβάλει στην ιδεολογική σύνδεσή του με το ελληνικό κράτος. Δεν είναι λίγες οι φορές που στην αρθρογραφία των ελληνικών εφημερίδων της Διασποράς διατυπώνονται απόψεις και θέσεις, ιδιαίτερα σε θέματα εθνικού ενδιαφέροντος, από άλλη οπτική γωνία από εκείνη του ελληνικού κράτους.

Ο Μπάμπης Μαρκέτος με τον πρώην Πρόεδρο της Κύπρου κ. Κυπριανού κατά την επίσκεψη του τελευταίου στον
Εθνικό Κήρυκα. Αριστερά, ο Παν. Μακριάς, βοηθός του Μπ. Μαρκέτου στον Εθνικό Κήρυκα την περίοδο 1960-1977

Ετσι η αρθρογραφία αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη μελέτη της ιδεολογίας του έξω Ελληνισμού και της συμμετοχής του στα προβλήματα της μητροπολιτικής πατρίδας. Ζητήματα ικανά να οδηγήσουν σε ορισμένες υποθέσεις σχετικά με τον ρόλο και τα όρια του ομογενειακού Τύπου θα μπορούσαν να τεθούν π.χ. κατά πόσο ο Τύπος των εκτός συνόρων ελληνικών κοινοτήτων αντανακλά ή δημιουργεί τους διανοητικούς τρόπους και τις πολιτισμικές στάσεις της κοινότητας• εάν και πώς διαμορφώνει τη συμμετοχή της στα κοινωνικά τεκταινόμενα της χώρας υποδοχής αλλά και της χώρας αποστολής• με ποιους τρόπους, ιδιαίτερα σε περιόδους εντάσεων, η πολιτική, οικονομική και πολιτισμική διαμεσολάβηση του Τύπου στα πολιτικά, εκκλησιαστικά δρώμενα της κοινότητας ή στις παραταξιακές του ταυτίσεις με την ελληνική πολιτική πραγματικότητα (διχασμός, εμφύλιος πόλεμος, κυπριακό, δικτατορία των συνταγματαρχών), προβάλλει το γεγονός, παρεμβαίνει στη διαμόρφωση αναγνωστικού κοινού και επηρεάζει δυναμικά τη κοινή γνώμη των Ελλήνων μεταναστών. Εντονο ήταν το ενδιαφέρον του για τα ελλαδικά πολιτικά δρώμενα και, όπως προκύπτει από την ογκώδη αλληλογραφία του, διατηρούσε στενούς δεσμούς με Ελληνες και Αμερικανούς πολιτικούς, αλλά και με εξέχουσες προσωπικότητες των ελληνικών και αμερικανικών Γραμμάτων και Τεχνών. Εξίσου έντονο ήταν το ενδιαφέρον του για τα ενδοκοινοτικά θέματα, όπως φαίνεται στο βιβλίο του «Η Ελλάς στο Σταυροδρόμι» (1942) και σε άλλες μελέτες του που παραμένουν αδημοσίευτες, όπως για την απόπειρα ανεξαρτητοποίησης της Αρχιεπισκοπής Βορείου και Νοτίου Αμερικής από το Οικουμενικό Πατριαρχείο (1970-1972), καθώς και για την ελληνική πολιτική κατάσταση της περιόδου 1966-1974.

Ο Πρόεδρος Μακάριος επισκέφθη τον Ε.Κ. για δεύτερη φορά τον Νοέμβριο (1974), όπου και παρέμεινε επί δύο ώρες. «Από τα ιστορικά αυτά Γραφεία, είπε «απευθύνω θερμόν χαιρετισμόν ευγνωμοσύνης και ασπασμόν προς όλους τους ομογενείς για όλα όσα έπραξαν και πράττουν για την μαρτυρικήν Κύπρο μας».

Οι σκέψεις και πολιτικές παρατηρήσεις του Μαρκέτου, όπως διατυπώνονται σε αυτή τη μελέτη του, φέρουν το ειδικό βάρος του έγκριτου δημοσιογράφου, του εκδότη μιας από τις ιστορικές εφημερίδες της Ομογένειας, παρουσιάζουν δε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ειδικά όσον αφορά στα γεγονότα που ο ίδιος έζησε στο διάστημα της δημοσιογραφικής του θητείας στην εφημερίδα. Από τα θέματα που επιλέγει να θίξει, επισημαίνουμε την εκτενή αναφορά του στον ρόλο της Ελληνοαμερικανίδας μητέρας, ακόμη και γιαγιάς, σαν κατάθεση τιμής για τον σημαντικό ρόλο της στη διατήρηση της γλώσσας και της ελληνικότητας της δεύτερης και πλέον γενιάς μεταναστών, τη στιγμή που η παρουσία της παραμένει υποβαθμισμένη αν όχι παραγνωρισμένη ολοκληρωτικά και από τη σημερινή ιστορική έρευνα. Η διαιώνιση της ελληνικής γλώσσας, η διατήρηση της Ελληνορθόδοξης ταυτότητας, η οποία δεν συγκρούεται με την ελληνοαμερικανική, η εδραίωση και η ανέλιξη της ελληνορθόδοξης Εκκλησίας της Αμερικής και του Οικουμενικού Πατριαρχείου, μόνιμα και προσφιλή θέματα εξάλλου και για τον «Εθνικό Κήρυκα», 15 αναδεικνύονται σε κεντρικά θέματα της παρούσας μελέτης. Προωθείται και αναπαράγεται ο μύθος του επιτυχημένου Ελληνοαμερικανού στο πλαίσιο του αμερικανικού ονείρου με αναφορές στα επιτεύγματά του στις επιχειρήσεις, το εμπόριο, την πολιτική, τις Τέχνες και τα Γράμματα. Υποστηρίζεται η σημασία της διάσωσης της μεταναστευτικής συλλογικής μνήμης και η ενίσχυση της ιστορικής έρευνας και μελέτης.

Παράλληλα το ενδιαφέρον του Μαρκέτου για τις ελλαδικές πολιτικές εξελίξεις και η συστηματική κάλυψή τους από τις σελίδες της εφημερίδας του, αναδεικνύεται ανάγλυφα στο παρόν πόνημα με έμφαση στα «εθνικά θέματα» της Κύπρου, των Δωδεκανήσων και της «Βορείου Ηπείρου», καθώς και στη στάση της Ομογένειας απέναντι στη δικτατορία των Συνταγματαρχών (1967-1974), για τα οποία αφιερώνονται μακροσκελή κεφάλαια. Τα τελευταία χρόνια η έρευνα για τη μετανάστευση έχει διευρυνθεί με τη χρήση νέων μεθόδων επιστημονικής ανάλυσης. Επιμέρους μεταναστευτικές εμπειρίες δεν εξετάζονται πλέον μεμονωμένα αλλά κατανοούνται ως μέρος των πληθυσμιακών μετακινήσεων τοποθετημένων μέσα σε ένα μεταβαλλόμενο τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και διεθνές περιβάλλον. Η συγκριτική μελέτη του ελληνικού μεταναστευτικού φαινομένου βρίσκεται μεν στα πρώτα της στάδια, αλλά η αύξηση του αριθμού των εργασιών υποδομής δηλώνει τη μετατόπιση της εστίασης σε νέες μεθόδους επιστημονικής προσέγγισης.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις, τις συγκρούσεις και τους συνολικότερους μετασχηματισμούς (ανάδειξη των διαντιδράσεων εθνότητας, τάξης, γενεών κ.λπ.) στη σύγκριση μιας κοινότητας της διασποράς στη διαχρονία και διαφόρων ελληνικών παροικιών του εξωτερικού στη συγχρονία, καθώς και στη σύγκριση της μεταναστευτικής εμπειρίας των Ελλήνων με αυτήν άλλων χωρών αποστολής όπως επίσης και των ελληνικών κοινοτήτων με άλλες εθνοτικές ομάδες που συμβιώνουν στον ίδιο τόπο εγκατάστασης, η ιστορική διερεύνηση της ελληνικής μετανάστευσης και των κοινοτήτων της Διασποράς θα αναδείξει παραμελημένες από τη μέχρι τώρα έρευνα πτυχές του φαινομένου.

Ο Μπάμπης Μαρκέτος με τον Γέρο της Δημοκρατίας Γεώργιο Παπανδρέου και τον αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο στο Καστρί.

Πέτρος Τατάνης: Η Ελλάδα που «αγωνίζεται εναντίον των Χριστιανομάχων Τούρκων»

Ιστορία της ελληνικής ομογένειας των Η.Π.Α. – Βενιζελικοί και Βασιλόφρονες

Σελίδα 118

Οταν τον Σεπτέμβριο του 1921 το Στέητ Ντιπάρτμεντ επληροφορήθη ότι ο Βενιζέλος εσκόπευε να έρθη για μια ιδιωτική επίσκεψι στην Αμερική, το υπουργείο έστειλε τηλεγράφημα προς την αμερικανική πρεσβεία του Λονδίνου, στο οποίο έγραφε ότι «η επίσκεψις αυτή θα ήτο άτυχης, όχι λόγω ελλείψεως τυχόν εκτιμήσεως προς το πρόσωπον, αλλά λόγω των υπολογισμών και παρερμηνειών που είναι δυνατόν να προκαλέση». Και προσέθετε, ότι θα ήτο σκόπιμο «να γίνη ανεπισήμως εισήγησις εναντίον της επισκέψεως, χωρίς βεβαίως να θεωρηθή ως προσβολή». Τους ενδοιασμούς του Στέητ Ντιπάρτμεντ ενίσχυσαν και πληροφορίες ότι Ελληνες αξιωματικοί και άλλοι βασιλόφρονες εσκόπευαν να επισκεφθούν κατά την ίδια περίπου περίοδο την Αμερική, προφανώς για να ενισχύσουν τον αγώνα των βασιλοφρόνων που, με επικεφαλής την Ατλαντίδα, ζητούσαν την αποκατάστασι της συνεργασίας και στενών διπλωματικών σχέσεων με το ελληνικό καθεστώς. Πληροφορίες ότι κωνσταντινικοί πράκτορες ίσως να απεπειρώντο να δολοφονήσουν τον Βενιζέλο, δεν συνέβαλαν βέβαια στην βελτίωσι των θέσεων του Στέητ Ντιπάρτμεντ έναντι της επισκέψεως του Βενιζέλου. Αλλά οι επίσημες επιφυλάξεις δεν επέδρασαν πάνω στην τελική απόφασι του Βενιζέλου. Από μια άποψι το ταξίδι αυτό ήταν η σελήνη του μέλιτος για τον Ελληνα πολιτικό και την σύζυγο του Έλενα. Ο γάμος είχε γίνει τον Σεπτέμβριο στο Λονδίνο. Έτσι, περί τα μέσα Οκτωβρίου, ο Βενιζέλος πήρε το υπερωκεάνειο για την Νέα Υόρκη. Δεν είναι δύσκολο να φαντασθή κανείς τον ενθουσιασμό των Ελληνοαμερικανών Φιλελευθέρων. Παρ’ όλο τον ανεπίσημο και ιδιωτικό χαρακτήρα που είχε η επίσκεψις, τεράστια πλήθη συνέρρεαν για να τον υποδεχθούν σε κάθε σταθμό της περιοδείας του. Κατά την σύντομη παραμονή του στην Νέα Υόρκη επεσκέφθη τα γραφεία του «Εθνικού Κήρυκος» και εφωτογραφήθη με το επιτελείο της εφημερίδος. Στο Σικάγο, που έφθασε καθ’ οδόν προς την Καλιφόρνια όπου εσκόπευε να περάση τον χειμώνα, δέκα χιλιάδες περίπου κατέκλυσαν τον σιδηροδρομικό σταθμό, και τελικά εχρειάσθηκε να φύγη για το ξενοδοχείο του με την βοήθεια δεκάδος αστυνομικών από μια πλαϊνή έξοδο. Από τον σταθμό τα πλήθη, που τώρα έφθαναν τις 20.000, επήγαν έξω από το ξενοδοχείο Μπλάκστοουν (Blackstone) όπου είχε καταλύσει. Επρόκειτο για πραγματικό παραλήρημα ενθουσιασμού. Αλλά ο Βενιζέλος απέφυγε να προβή σε δηλώσεις ή να μιλήση προς τα πλήθη. Είχε πη ότι η επίσκεψίς του είχε καθαρώς ιδιωτικό χαρακτήρα, και ήταν αποφασισμένος να κρατήση τον λόγο του. Αλλά αυτό, βέβαια, δεν μπορούσε να εμποδίση τους οπαδούς του από του να εκδηλώνουν τα αισθήματά τους κάθε φορά που το δρομολόγιό του τον έφερνε στην περιοχή μιας ελληνικής παροικίας. Ο Βενιζέλος επραγματοποίησε σύντομες επισκέψεις και στον Παναμά και την Κούβα, σαν «τουρίστας». Πριν φύγη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, στις 2 Μαΐου 1922, είχε μια εθιμοτυπική συνάντησι με τον τότε υπουργό των Εξωτερικών Τσαρλς Χιουγκ.

Οι εκδότες των ξενογλώσσων εφημερίδων της Ν. Υόρκης, στον Λευκό Οίκο, το Μάιο 1953. Ο Πρόεδρος Αϊζενχάουερ άλλαξε τότε ριζικά τις μεταναστευτικές αναλογίες. Της Ελλάδος ουσιαστικά δεκαπλασιάστηκε. Στην αναμνηστική φωτογραφία, ο Πρόεδρος Αϊζενχάουερ, με τους εκδότες. Στο άκρο δεξιό ο κ. Μπ. Μπαρκέτος, που είχε και τη πρωτοβουλία της τόσο χρήσιμης – ίσως και αποφασιστικής – επισκέψεως.

Ψυχρή η Ουάσιγκτων προς το βασιλικό καθεστώς

Σ’ όλο αυτό το διάστημα που ο Βενιζέλος βρισκόταν στην Αμερική, οι Ελληνοαμερικανοί βασιλόφρονες αντέδρασαν με μια επίμονη εκστρατεία που απέβλεπε στην αποκατάστασι ομαλών διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτων και Αθηνών. Στην εκστρατεία αυτή, ήταν φυσικό να πρωτοστατήση ο ιδρυτής και διευθυντής της Ατλαντίδος Σόλων Βλαστός. Στην προσπάθεια αυτή, οι βασιλόφρονες επέτυχαν να κερδίσουν την συμπαράστασι κορυφαίων Ρεπουμπλικάνων. Τον Ιανουάριο του 1922, ο πανίσχυρος ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Χένρυ Λοτζ, πρόεδρος τότε της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, διεβίβασε στον υπουργό των Εξωτερικών Χιουγκ υπόμνημα της οργανώσεως Ελληνοαμερικανική Εθνική Ενωσις, της Πολιτείας Μασσαχουσέττη, με το οποίο η Οργάνωσις ζητούσε την αποκατάστασι ομαλών διπλωματικών σχέσεων με την κυβέρνησι των Αθηνών. Ο Χιουγκ απήντησε στην επιστολή του γερουσιαστού Λοτζ με την διαβεβαίωσι ότι η πρότασις «μελετάται σοβαρώς» και ότι ήδη είχε αποσταλή Αμερικανός επιτετραμμένος στην πρεσβεία των Αθηνών. Για να ενισχυθή η προσπάθεια αυτή, βασιλόφρονες από διάφορα μέρη της Αμερικής απέστειλαν στον πρόεδρο Χάρντιγκ τον Ιανουάριο πανομοιότυπα σχεδόν τηλεγραφήματα, που απηχούσαν τις σκέψεις που υπεστήριζε στην αρθρογραφία της η «Ατλαντίς». Ο «Εθνικός Κήρυξ», από την δική του πλευρά, αντέκρουε στην αρθρογραφία του το επιχείρημα των βασιλοφρόνων ότι αυτοί απηχούσαν τα αισθήματα της μεγάλης πλειοψηφίας του ελληνοαμερικανικού στοιχείου. Σε ένα τηλεγράφημά του, μάλιστα, προς τον πρόεδρο Χάρντιγκ, ο ιδρυτής του «Εθνικού Κήρυκος» Πέτρος Τατάνης υπεστήριξε την άποψι ότι η «Ατλαντίς» δεν αντιπροσώπευε ούτε τα μορφωμένα ούτε τα προοδευτικά στοιχεία, και πολύ λιγώτερο την μεγάλη πλειοψηφία των Ελληνοαμερικανών, που εκτιμούσαν βαθύτατα τους δημοκρατικούς θεσμούς της Αμερικανικής Συμπολιτείας. Οι βασιλόφρονες, κατά τον Τατάνη, υπεστήριζαν ένα καθεστώς που ο αρχηγός του –ο Κωνσταντίνος– είχε καταπατήσει τα δημοκρατικά ιδεώδη και την συνταγματική νομιμότητα. Η Ουάσιγκτων, τελικά, δεν απεκατέστησε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με την Ελλάδα μέχρι τον Ιανουάριο του 1924. Οπως εξήγησε αργότερα ο υπουργός των Εξωτερικών Χιουγκ, η Αμερική δεν μπορούσε να δώση την υποστήριξί της προς την βασιλική κυβέρνησι των Αθηνών για πολλούς λόγους. Αφ’ ενός, είπε, η κυβέρνησις των Αθηνών είχε αναλάβει μια επεκτατική εκστρατεία για να ενισχύση την θέσι της στο εσωτερικό. Αφ’ ετέρου, οι άλλες συμμαχικές δυνάμεις είχαν λάβει σαφώς αρνητική θέσι έναντι του Κωνσταντίνου και, συνεπώς, η Αμερική δεν ήταν δυνατόν να ακολουθήση αντίθετη πολιτική. Και τέλος, υποστήριξις της πολιτικής των Αθηνών θα εσήμαινε κατ’ ουσίαν άμεση ανάμιξι της Αμερικής στις υποθέσεις της Εγγύς Ανατολής, πράγμα που δεν συνεβάδιζε με την εκπεφρασμένη εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών την εποχή εκείνη. Το τελευταίο αυτό επιχείρημα αποτελούσε εμπόδιο και στην παροχή βοηθείας προς την Ελλάδα. Στο τηλεγράφημά του ο Τατάνης είχε κάνει διαστολή μεταξύ της Ελλάδος και του καθεστώτος των Αθηνών. Σε μια θερμή έκκλησι προς τον πρόεδρο Χάρντιγκ, ο ιδιοκτήτης του «Εθνικού Κήρυκος» ζητούσε την παροχή βοηθείας προς την Ελλάδα που «αγωνίζεται εναντίον των Χριστιανομάχων Τούρκων». Αλλά η αμερικανική κυβέρνησις δεν ήταν δυνατόν να ασχοληθή με τις λεπτές αυτές διακρίσεις. Βοήθεια προς την Ελλάδα εσήμαινε βοήθεια προς την βασιλική κυβέρνησι. Εν πάση περιπτώσει, ήταν ήδη πολύ αργά.

Ο Μπάμπης Μαρκέτος με τον αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο.

Δικτατορία Μεταξά

Ιστορία της ελληνικής ομογένειας των Η.Π.Α. – Ο διχασμός

Σελίδα 156

Στις αντεγκλήσεις των δύο παρατάξεων, πρωταρχικό ρόλο έπαιξαν, βέβαια, οι δύο ημερήσιες εφημερίδες, η «Ατλαντίς», όργανο των βασιλοφρόνων, και ο «Εθνικός Κήρυξ», όργανο των Δημοκρατικών. Αλλά και οι πιο φανατικοί εκπρόσωποι των δύο παρατάξεων μπορούσαν να διακρίνουν ότι έλειπε ο ιερός ενθουσιασμός και το πείσμα που εχαρακτήριζε την περίοδο του πρώτου διχασμού. Οι περισσότεροι μετανάστες είχαν ήδη περάσει πάνω από δύο δεκαετίες στην Αμερική, είχαν δημιουργήσει επιχειρήσεις και οικογένειες, είχαν ριζώσει –και όχι λιγώτερο σημαντικό, οι περισσότεροι είχαν περάσει προ πολλού την πρώτη νεότητα με τους ενθουσιασμούς και τις ακρότητές της. Οι σχετικά ελάχιστοι –17.000 περίπου– που είχαν έλθει μετά το 1924 δεν είχαν ούτε την επιρροή, αλλά ούτε και την διάθεσι να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην αναβίωσι του διχασμού.

Ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ιάκωβος και ο κ. Μπ. Μαρκέτος (αριστερά) κατά την άφιξή τους στο αεροδρόμιο Ελληνικού τον Αύγουστο του 1974. Προσκληθέντες υπό της κυβερνήσεως έλαβαν μέρος σε τρεις συσκέψεις υπό την
προεδρία του Πρωθυπουργού κ. Καραμανλή και με συμμετοχή του υπουργικού συμβουλίου στις δύο πρώτες. Στη φωτογραφία οι υφυπουργοί Τύπου και Εξωτερικών Λαμπρίας και Μπίτσιος.

Η επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά το 1936, απεκάλυψε ακόμη περισσότερο πόση αλλαγή είχε ήδη επέλθει στην νοοτροπία των Ελληνοαμερικανών. Ο «Εθνικός Κήρυξ», πιστός στις φιλελεύθερες και δημοκρατικές αρχές του, κατεδίκασε την δικτατορική εκτροπή. Κατά τα τρία πρώτα χρόνια της Μεταξικής δικτατορίας, η αρθρογραφία του «Εθνικού Κήρυκος» υπήρξε κατά σύστημα επικριτική. Αλλά όταν η απειλή του πολέμου άρχισε να γιγαντώνεται στην Ευρώπη, η κριτική του «Εθνικού Κήρυκος» έγινε κάπως ηπιώτερη. Τελικά, η δημοκρατική αυτή εφημερίς απεδέχθη το Μεταξικό καθεστώς σαν ένα δεδομένο που, παρά τα τρωτά του, δεν θα έπρεπε να αποτελέση αιτία εθνικής διαμάχης μπροστά στους κινδύνους που απειλούσαν την Ελλάδα. Ο ιστορικός της Ομογενείας Θ. Σαλούτος επί του συγκεκριμένου αυτού σημείου υπερβάλλει όταν γράφει ότι ο «Εθνικός Κήρυξ» «συμφιλιώθηκε» τελικώς με το καθεστώς του Μεταξά και συνεχίζει επισημαίνοντας πως «Γενικά, η στάσις της πλειοψηφίας των Ελληνοαμερικανών έναντι της δικτατορίας του Μεταξά, υπήρξε μάλλον εφεκτική».157 Κατά τον Θεόδωρο Σαλούτο, τα κοινωνικά μέτρα που είχε λάβει κατά καιρούς ο Μεταξάς για τους αγρότες, η σχετική άνοδος της ελληνικής οικονομίας, και η σταθερότης που είχε επιβάλει η δικτατορία ύστερα από μια δεκαπενταετία αναστατώσεων, έκαναν τους Ελληνοαμερικανούς που γύριζαν ύστερα από μια επίσκεψι στην Ελλάδα να μιλούν με ικανοποίησι για τις συνθήκες που είχαν βρη στον τόπο που γεννήθηκαν. Απόπειρες να κινητοποιηθή η Ομογένεια εναντίον του Μεταξικού καθεστώτος έγιναν, αλλά έμειναν χωρίς πλατειά ανταπόκρισι.

Μια φωτογραφία του Οικουμενικού Πατριάρχου Αθηναγόρα στα Γραφεία του Ε.Κ., όταν ακόμα ήταν Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής.

Η εφημερίδα «Εμπρός», που εξέδιδαν οι Ελληνοαμερικανοί αριστεροί, και το περιοδικό «Πρωτοπόρος», που εξέδωσε για λίγο διάστημα η Ομοσπονδία Ελλήνων Εργατών Αμερικής, προσπάθησαν να διεγείρουν την Ομογένεια, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Έγινε μια συγκέντρωσις στην Νέα Υόρκη, στις 14 Σεπτεμβρίου 1937, με πρωτοβουλία της οργανώσεως Ελληνοαμερικανική Ένωσις για την Δημοκρατία, αλλά σύντομα και η κίνησις αυτή εξεφυλίσθη. Ο ίδιος ο πρόεδρός της, ο ιατρός Π. Κεκές, απεσύρθη από την οργάνωση, όταν ανεκάλυψε ότι η πραγματική δύναμις βρισκόταν στα χέρια των Κομμουνιστών. Σε μία επιστολή του προς την διεύθυνσι του «Εθνικού Κήρυκος» στις 20 Νοεμβρίου 1937, ο Κεκές κατήγγειλε την στάση των Κομμουνιστών, γράφοντας ότι «είναι αδύνατον να ύπαρξη συνεννόησις μαζί τους». Η οργάνωσις, παρά τον τίτλο της, δεν απέβλεπε στην αποκατάστασι της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα, τουλάχιστον όπως την αντελαμβάνετο η συντριπτική πλειοψηφία των ομογενών. Σκοπός ήταν να κερδίση επιρροή μεταξύ των ομογενών για την προώθησι της Μαρξιστικής-Λενινιστικής ιδεολογίας. Αλλά την εποχή εκείνη, όπως και μέχρι σήμερα, η Κομμουνιστική ιδεολογία είχε ελάχιστη απήχησι μεταξύ των ομογενών. Οι μεγάλες οργανώσεις, εξ άλλου, με επικεφαλής την AHEPA, δεν υιοθέτησαν ανοιχτά εχθρική στάσι έναντι του Μεταξικού καθεστώτος. Αυτό δεν εσήμαινε, βέβαια, ότι υπεστήριζαν ή απεδέχοντο τον αντιδημοκρατικό χαρακτήρα του. Αλλά εθεωρούσαν ως περισσότερο επωφελή για την Ελλάδα την στάση της μη ενεργητικής αναμίξεως. Η πλειοψηφία των ομογενών είχε ήδη αρχίσει να κάνη διαχωρισμό μεταξύ των πολιτικών διαφορών και των εθνικών υποθέσεων. Μετά την τρομερή εμπειρία του διχασμού που είχε προηγηθή, το ενδιαφέρον τους περιοριζόταν τώρα στα μεγάλα εθνικά θέματα και όχι στις πολιτικές καταστάσεις. Γι’ αυτό ακριβώς και όταν έγινε προσπάθεια να αναβιώση ο διχασμός βενιζελικών και αντιβενιζελικών κατά την δεκαετία των τριάντα, η Ομογένεια έδειξε ελάχιστο πάθος. Ήταν κι αυτό ένα δείγμα της αλλαγής που είχε επέλθει μέσα στην εικοσαετία 1920-1940 στους προσανατολισμούς και τα αισθήματα της Ομογενείας. Όσο δυνάμωναν οι ρίζες, τόσο και το ενδιαφέρον για τα ελληνικά πράγματα μετεκινείτο προς υψηλότερες, καθαρά πατριωτικές σφαίρες. Για την στάση της Ομογενείας έναντι της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967 γίνεται λόγος σε άλλο κεφάλαιο.

Πηγή: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Νικηταρά 2, 106 78 Αθήνα | τηλ.: 210 3838020, 210 3822496 (εσωτ. 3), fax: 210 3809150

email: [email protected], [email protected] | site: www.papazissi.gr


Πηγή: www.ekirikas.com

Σχετικές αναρτήσεις

Η παρέλαση για την Εθνική Επέτειο της Ελλάδας στο Τορόντο – «Εθνικός Κήρυκας»

i-news24

Παναγιώτα Νιόβη Χριστοπούλου:  Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις, ο μόνος δρόμος είναι η σκληρή δουλειά  – «Εθνικός Κήρυκας»

i-news24

Ομογενείς δικηγόροι μήνυσαν τη Νέα Υόρκη για τραυματισμό πυροσβεστών – «Εθνικός Κήρυκας»

i-news24
Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας τότε συναινείτε σε αυτό. View more
Accept